DOBRA PROIZVODNA PRAKSA U KLANICAMA
Rukovanje, tretman i recikliranje
otpada iz klanica

Činjenica da smo evropska i podunavska zemlja obavezuje nas na promišljenije ponašanje u pogledu zaštite životne sredine u istoj meri u kojoj su se obavezale ostale evropske zemlje.
Zahtevi EU podrazumevaju maksimalno smanjenje zagađenja svih vrsta.
Smanjenje emisije zagađenja može se postići izborom tehnologija koje proizvode manje zagađenja, kao i efikasnijim korišćenjem postrojenja za tretman produkovanih zagađenja.

Od velike pomoći u smanjenju zagađenja mogu biti:

  1. ISO 9000 – sistem upravljanja kvalitetom
  2. HACCP – analiza rizika kontrolnih kritičnih tačaka
  3. GMP – dobra proizvodna praksa
  4. ISO 14 000 sistem upravljanja zaštitom životne sredine
  5. TQM –totalno upravljanje kvalitetom – praćenjem svih faza proizvodnje radi racionalizacije svih inputa, kako materijalnih tako i energetskih.
Podrazumeva se da su neophodni i promena politike zaštite životne sredine u smislu zakonske regulative, kao i ozbiljna ulaganja radi poboljšanja postojećih resursa.

Procesi i izvori otpada u klanicama

Osnovne interventne mere u cilju smanjenja otpada iz klanica treba da budu smanjenje potrošnje vode po jedinici proizvoda i izdvajanje svih pratećih proizvoda. Smanjenje potrošnje vode ne sme ugroziti održavanje higijene u pogonu, što se postiže strogom tehnološkom disciplinom. Smanjenjem potrošnje vode smanjuje se količina otpadnih voda, čime se ostvaruje ušteda, a izdvajanjem pratećih proizvoda nastaje sekundarna sirovina, koja može doneti finansijsku korist.

Najveći zagađivači koji se nalaze u otpadnim vodama su:
- biorazgradive organske materije
- isparljiva organska jedinjenja
- toksični metali
- neuklonjene čvrste materije
- nutrijenti (azot i fosfor)
- mikrobiološki patogeni
- paraziti

Generalno posmatrano, stepen zagađenosti otpadnih voda iz primarne proizvodnje i prerade mesa može se smanjiti:

-primenom  savremenih uslova gajenja stoke
-optimizacijom sastava stočne hrane
-suvim izđubravanjem
-maksimalnim skupljanjem krvi
-suvim tretmanom sadržaja buraga i creva
-sprečavanjem dospevanja dlake u kanalizaciju
-sprečavanjem odlivanja salamure u kanalizaciju
-postavljanjem više hvatača masti u pogonu
-primenom centralizovanog sistema pranja opreme
-primenom savremenih biorazgradivih sredstava za pranje
-postavljanjem gušćih rešetki na svim ulivnim mestima u pogonu
-razdvajanjem kanalizacione mreže po vrstama otpadnih voda

Prečišćavanje otpadnih voda u industriji mesa

Četiri koraka tretmana otpadnih voda  su:

1. Preliminari tretman

2. Primarni tretman

3. Sekundarni tretman

4. Tercijarni ili napredni tretman

Zavisno od kapaciteta pogona i njegove lokacije, moguća su dva pristupa prečišćavanju otpadnih voda industrije mesa:

  • prečišćavanje u zajedničkom (gradskom) postrojenju uz obavezan predtretman u pogonu
  • prečišćavanje u individualnom (vlastitom) postrojenju

Predtretman otpadnih voda za ispuštanje u kanalizaciju

Za ispuštanje otpadnih voda u javnu kanalizaciju potrebno je:
- smanjiti nivo taloživih i suspendovanih materija,
- smanjiti sadržaj masnoća
- smanjiti vrednost biološke potrošnje kiseonika
- smanjiti sadržaj nutrijenata
- korigovati ph
- koristiti biorazgradive deterdžente i mikrobicide

Šema tretmana otpadnih voda iz klanica minimalno potrebnog pre ispuštanja u kanalizaciju

Tretman otpadnih voda za ispuštanje u recipijente

Postoje tri faze: primarna, sekundarna i tercijarna.

1) Primarna ima isti zadatak kao predtretman.
2) Sekundarna ima zadatak da ukloni preostala biorazgradiva jedinjenja i nutrijente, a      u tom cilju koriste se aerobni, anaerobni i flokulativni biološki procesi.
3) Tercijarna ima zadatak da ukloni preostale nutrijente, kao azot, fosfor, gasove i      hloride.

U cilju tercijarne obrade koriste se aerobni biološki procesi:

- primenom aktivnog mulja
- aerobni biološki filteri
- aerobne lagune
- aerobni procesi sa pokretnim nosačima mikroorganizama (biodisk, biospirala)
- procesi u fluidizovanom sloju
- procesi akvakulture

U okviru tercijarnog zadatka anaerobni postupci su:

- anaerobni kontakt proces (skupi bioreaktori i prateća oprema)
- anaerobni biofilteri
- anaerobne lagune (značajan prostor, ali jeftinije)

Pošto je štednja vode korisna, a prečišćavanje otpadnih voda zakonska obaveza treba imati na umu:

- Vode će biti sve manje
- Biće sve skuplja
- Mora se štedeti jer se dva puta plaća, prvi put kada se dovodi u pogon i drugi put    kada se kao zagađena mora prečistiti

Primeri objekata i opreme za skladištenje i rukovanje stajnjakom i otpadnim vodama

Detaljnije informacije:

Institut za stočarstvo, Beograd-Zemun

DVM Ljiljana Stojanović (ljiljanastojanovic.izs@gmail.com)

Dipl. arh. Stanislav Marinkov (stanislavmarinkov.izs@gmial.com)

Mr Miloš Lukić (miloslukic.izs@gmail.com)